Werkzaamheden

Als acteur toneel/film/tv ben je werkzaam in de culturele wereld of de wereld van het amusement. Er zijn verschillende mogelijkheden. Je kunt verbonden zijn aan een toneelgezelschap, waarmee je het land doorreist en waarbij je per seizoen een rol in een stuk speelt. Je kunt meedoen aan een film- of televisieproductie. Dan speel je één of meer rollen die staan beschreven in het script of scenario. Je kunt in het bezit zijn van een karakteristieke stem, dan kun je worden gevraagd voor een radiohoorspel. Je doet je best om een rol in een radiohoorspel zó overtuigend te lezen dat de luisteraars zich helemaal kunnen inleven in het verhaal. Door zoveel mogelijk verschillende rollen te spelen zal je talent zich verdiepen en kun je je ontwikkelen tot een veelzijdig acteur.
Je belangrijkste hulpmiddel is het script of scenario, waarin de tekst en de spelaanwijzingen staan. Je moet niet alleen de tekst uit je hoofd leren, maar ook de emoties en het karakter van de persoon die je uitbeeldt tot uitdrukking brengen. Je kruipt als het ware in de huid van die persoon. Humor of verdriet, rust of gejaagdheid, angst of boosheid, langzaam maar zeker maak je je alle gevoelens eigen die een rol geloofwaardig maken. Maar niet alleen jouw spel maakt een stuk boeiend en overtuigend. Ook hulpmiddelen als kostuums, belichting, muziek, decors, attributen en dergelijke spelen daarbij een belangrijke rol.
Het is de bedoeling dat je een bestaande of verzonnen persoon zo levensecht mogelijk uitbeeldt, of het nu om een held of een bedrieger gaat, een sympathiek iemand of een misdadiger. Bij bestaande personen heb je de mogelijkheid om achtergrondinformatie te verzamelen: hoe zag die persoon eruit, hoe was zijn manier van lopen, enzovoort. Daarbij kun je houvast hebben aan schriftelijke bronnen als biografieën of aan oude filmopnamen. Bij verzonnen personages heb je alleen het script of scenario en de aanwijzingen van de regisseur als leidraad. Als je een bepaald beroep moet uitbeelden, is het heel gebruikelijk om te gaan praten met iemand die dat beroep uitoefent, of zelfs een tijdje 'mee te draaien' in dat beroep.
De regisseur verdeelt de rollen en hij bepaalt hoe het stuk uiteindelijk wordt opgevoerd. Tijdens repetities en bij het opvoeren van een stuk of het maken van film- of tv-opnamen stuurt en corrigeert hij de spelers. In overleg met de regisseur en met je collega-acteurs bepaal je hoe een rol het best kan worden gespeeld. Gaandeweg groeit dan een 'typetje' uit tot een 'karakter'. Je maakt gebruik van de tekst, maar je stemgebruik, je gezichtsuitdrukking en je manier van bewegen bepalen uiteindelijk het karakter van de rol zoals die bij het publiek of de kijkers overkomt. Soms moet je je precies houden aan de gedetailleerde aanwijzingen van de regisseur, een andere keer heb je zelf veel meer inbreng en wordt er een beroep gedaan op je improvisatietalent. Dat hangt af van het stuk en van de opvattingen van de regisseur, maar ook van je ervaring en talent.

Opleiding professionele theateropleidingen

Capaciteiten

Talent is voor de uitoefening van dit beroep het belangrijkst. Daarnaast is een goed geheugen onmisbaar en moet je lange tijd geconcentreerd kunnen werken. Verder heb je een goede stembeheersing en mimiek en een gemakkelijke manier van bewegen nodig om een karakter tot uitdrukking te brengen en je helemaal in een rol in te leven. Een klein beetje spanning vóór een uitvoering kan geen kwaad, maar tijdens het spelen moet je geen last hebben van plankenkoorts. Samenwerken is ook heel belangrijk om van een toneel- of filmproductie een boeiend en samenhangend geheel te maken. Improviseren en creatief inspelen op de handelingen en uitspraken van je collega's gaan je goed af. Talent is voor de uitoefening van dit beroep het belangrijkst. Daarnaast is een goed geheugen onmisbaar en moet je lange tijd geconcentreerd kunnen werken. Verder heb je een goede stembeheersing en mimiek en een gemakkelijke manier van bewegen nodig om een karakter tot uitdrukking te brengen en je helemaal in een rol in te leven. Een klein beetje spanning vóór een uitvoering kan geen kwaad, maar tijdens het spelen moet je geen last hebben van plankenkoorts. Samenwerken is ook heel belangrijk om van een toneel- of filmproductie een boeiend en samenhangend geheel te maken. Improviseren en creatief inspelen op de handelingen en uitspraken van je collega's gaan je goed af.

Werkomstandigheden

Je werkt voornamelijk in een studio, oefenruimte, theater of schouwburg. Bij film en televisie worden ook buiten opnamen gemaakt. Je bent veel in beweging, maar tijdens repetities of bij filmopnamen kan het voorkomen dat je lang moet wachten. Je werktijden zijn heel onregelmatig. Optredens in theaters vinden bijna altijd 's avonds en in de weekenden plaats. Voor een optreden moet je vrijwel dagelijks reizen naar theaters in de regio of in het hele land. Filmopnamen buiten de studio vinden op verschillende (film)locaties plaats. Tijdens een optreden merk je direct hoe het publiek reageert. Een langdurig applaus na afloop van een voorstelling geeft je een behoorlijke kick. Maar als ondanks alle inspanningen van het hele gezelschap de voorstelling niet wordt gewaardeerd, ervaar je dat als een hele teleurstelling. Je werkt voornamelijk in een studio, oefenruimte, theater of schouwburg. Bij film en televisie worden ook buiten opnamen gemaakt. Je bent veel in beweging, maar tijdens repetities of bij filmopnamen kan het voorkomen dat je lang moet wachten. Je werktijden zijn heel onregelmatig. Optredens in theaters vinden bijna altijd 's avonds en in de weekenden plaats. Voor een optreden moet je vrijwel dagelijks reizen naar theaters in de regio of in het hele land. Filmopnamen buiten de studio vinden op verschillende (film)locaties plaats. Tijdens een optreden merk je direct hoe het publiek reageert. Een langdurig applaus na afloop van een voorstelling geeft je een behoorlijke kick. Maar als ondanks alle inspanningen van het hele gezelschap de voorstelling niet wordt gewaardeerd, ervaar je dat als een hele teleurstelling.

Arbeidsmarkt

Het beroep acteur toneel/film/tv behoort tot de beroepsklasse regisseurs en kunstenaars. Het beroep acteur toneel/film/tv behoort tot de beroepsklasse regisseurs en kunstenaars.
Het arbeidsmarktperspectief voor deze beroepsklasse tot het jaar 2001:
Je mag verwachten dat er in de nabije toekomst in de beroepsklasse 'regisseurs en kunstenaars' veel nieuwe banen bijkomen. Dat heeft onder meer te maken met de opkomst van de commerciële televisie en de concurrentieslag om de kijkcijfers die dit met zich meebrengt. Nederlandse producties zijn daarin een belangrijk wapen en dus wil elke omroep - commercieel of publiek - zijn eigen dramaserie, comedy en zogenaamde 'soap'. Ook financieren ze de productie van bioscoopfilms, om die later op televisie uit te zenden. Voor regisseurs en acteurs is er daarom in de komende jaren meer werk. Beeldend kunstenaars, zoals schilders een beeldhouwers profiteren ervan dat steeds meer particulieren en instellingen kunstwerken in huis of op kantoor willen hebben.
Aan de andere kant komen er in deze beroepsklasse maar weinig bestaande banen vrij. Het aantal mensen dat met pensioen gaat, stopt met werken om kinderen te krijgen, arbeidsongeschikt raakt of bijvoorbeeld een ander beroep gaat uitoefenen, is naar verwachting klein. Bij elkaar genomen, is er de komende jaren in deze beroepsklasse dan ook een vrij normaal aantal nieuwe arbeidskrachten nodig.
Mensen die werkzaam zijn in de beroepsklasse 'regisseurs en kunstenaars' doen dat voor een belangrijk deel in de maatschappelijke dienstverlening of in dienst van sociaal-culturele en culturele instellingen. Het is niet makkelijk om werk te vinden in andere sectoren. Een voordeel is dat de werkgelegenheid in deze beroepsklasse bijna niet afhankelijk is van schommelingen in de economie.

Interview

'Het Swiebertje-effect' 'Het Swiebertje-effect'
Een dag uit het leven van een acteur toneel/film/tv
"Ik ga straks naar Hilversum voor de opname van een spelletjesprogramma." John Leddy is acteur. Hij is een bekende Nederlander door zijn rol van Koos Dobbelsteen in de serie 'Zeg eens A'.
"Ik werkte bij een handelsonderneming. Leuk werk, maar niet om mijn hele leven te doen. Ik moest in militaire dienst en in die periode ben ik gaan nadenken over mijn toekomst. Ik wilde wel in de handel blijven, maar dan wilde ik wel mooie spullen verhandelen. Glas bijvoorbeeld, daar ben ik dol op. Toen kwam ik iemand tegen die van de toneelschool afgestuurd was. Ik dacht: hé, de toneelschool, dat ligt me wel. Ik had al wel eens wat toneel gespeeld en ik ging vaak naar toneel kijken. Ik ben in militair uniform naar de toneelschool in Amsterdam gegaan om me te informeren."
John Leddy werd aangenomen. "Ik dacht dat ik tijdens de opleiding aan één stuk door zou toneelspelen. Dat was niet zo. We kregen ballet- en schermlessen, dramaturgie, van alles. Tussendoor kregen we een paar uur toneellessen. Het was hard werken, vaak ook 's avonds."

Roeptoneel

Leddy was na zijn eindexamen aan de toneelschool jarenlang verbonden aan toneelgezelschappen. "Op den duur beviel het me niet meer. De sfeer vond ik vervelend en het werk eigenlijk ook. Ik heb keihard gewerkt aan stukken die ik eigenlijk niet leuk vond. We speelden vaak vier stukken in één seizoen. En dan al dat reizen, doodvermoeiend. Op de toneelschool zeiden ze: als je wagenziek wordt, kun je beter een ander vak kiezen." Na elf jaar toneelgezelschappen begon Leddy als free-lancer. "Ik deed veel televisiewerk, want daar had ik al de nodige ervaring mee."
"Ik ben in één week met een heleboel verschillende dingen bezig. Nog steeds met televisie. Acteren voor televisie is heel wat anders dan acteren op toneel. Op een podium moet je veel harder roepen. Je brult 'ik hou van je' de zaal in, want anders verstaan ze het op de achterste rijen niet. Het is een soort roeptoneel. Grote gebaren ook. Je past je aan de ruimte aan. Televisie vraagt een meer subtiele aanpak. Voor televisieopnamen ben ik van tien tot één in de studio bezig met repeteren en opnemen. 's Middags heb ik tijd voor allerlei andere dingen. Ik doe er nu even geen toneel naast. Als dat wel zo is, is het druk. 's Morgens de studio in, dan even slapen en vervolgens met de auto naar Enschede of Den Helder om te spelen. En het ergste is, je kunt het allebei niet voor honderd procent goed doen. Het publiek merkt dat niet, hoor. Daarvoor heb je genoeg techniek. Maar leuk is het niet."
Leddy besteedt veel tijd aan het regisseren van amateurtoneelgezelschappen. "Ik ben daar eens ooit voor gevraagd. Ik vind het heerlijk werk. Onder amateurs zit net zoveel talent als onder beroeps. Ik heb zelf een amateur-gezelschap opgericht: Het Echt Bosch Theater. We spelen in het dialect van Den Bosch. Ieder jaar hebben we toch zeven of acht keer de zaal vol. Soms word ik wel eens kwaad op de spelers die hun tekst niet kennen. Amateurs hebben meestal gewoon een baan, ze kunnen er dus niets aan doen. Maar het betekent dat ik tijdens de allerlaatste repetities nog met de tekst bezig ben."
Leddy praat met groot enthousiasme over zijn werk. "Het is heerlijk om met goede mensen aan een interessant stuk te werken. De repetities vind ik het leukste. Daar vindt het echte creatieve proces plaats. Op het podium reproduceer je. Ik hou ook erg van de afwisseling in mijn werk, van het onregelmatige leven dat erbij hoort. Geen week is hetzelfde."

Televisiespelletjes

"Heel vervelend van dit vak zijn de gaten in het seizoen. Er zijn perioden dat je niets te doen hebt. Dat geldt vooral voor free-lancers. Ik word vaak gevraagd voor televisiespelletjes. In zo'n stille periode vind ik het wel leuk om mee te doen. Waar ik ook een hekel aan heb zijn de vele feesten en grappige bijeenkomsten waarvoor je uitgenodigd wordt. Vooral wanneer daar veel acteurs komen. Dan gaat het erom wie de leukste is. Ik ga er nooit heen."
Acteurs moeten talent hebben. Een open deur. Leddy: "Intelligent hoef je voor dit vak niet te zijn. Acteertalent heeft daar niets mee te maken. Een acteur moet een lichte vorm van hysterie hebben. Een hystericus vindt het prettig zich anders voor te doen dan hij is. Ik eet eigenlijk van twee walletjes. Ik vind het leuk iemand anders te spelen. Inclusief de verkleedpartij die erbij hoort. Maar aan de andere kant vind ik het ook heerlijk om een rol op mijn eigen persoonlijkheid te boetseren. Dat moet je als acteur ook kunnen."

Koos Dobbelsteen

Leddy heeft last van het 'Swiebertje-effect'. "Het is wel wat minder erg dan vroeger, maar ik word nog altijd sterk met Koos Dobbelsteen vereenzelvigd. Die comedyseries zijn vreselijk leuk om te doen, maar ik wil langzamerhand wel weer eens wat anders. Dan moet ik me kunnen zien als de acteur die ik ben."
Leddy ziet veel werkloosheid bij collega's om zich heen. "En de mensen die goed gevonden worden, die raken in de stress. Zij worden overvraagd." Leddy heeft last van het 'Swiebertje-effect'. "Het is wel wat minder erg dan vroeger, maar ik word nog altijd sterk met Koos Dobbelsteen vereenzelvigd. Die comedyseries zijn vreselijk leuk om te doen, maar ik wil langzamerhand wel weer eens wat anders. Dan moet ik me kunnen zien als de acteur die ik ben."
Leddy ziet veel werkloosheid bij collega's om zich heen. "En de mensen die goed gevonden worden, die raken in de stress. Zij worden overvraagd."